
Bàn về vấn đề tỷ giá và ý đồ của ngân hàng nhà nước trong điều hành tỷ giá: nhà đầu tư phải làm gì khi NHNN cho phép tỷ giá tăng?
Bên mỹ sau khi FED họp, giới phân tích sẽ mổ xẻ ý tứ từ cuộc họp báo sau buổi họp, để xem FED sẽ làm gì tiếp theo. Bên VN ta cũng nên như thế. Sau khi SBV họp báo, ta cố gắng phán đoán và nắm bắt ý tứ của lãnh đạo SBV để hiểu họ sẽ làm gì, sắp làm gì, từ đó đưa ra phương án hành động phù hợp.
Thông tin tại buổi họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 3/2024 diễn ra chiều ngày 3/4/2024, phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước Đào Minh Tú cho biết: “Trong 3 tháng đầu năm có tín hiệu tích cực đó là nhập khẩu tương đối tích cực, vì thế nhu cầu ngoại tệ cho việc nhập khẩu cũng nhiều hơn giai đoạn trước đây”. Ta biết rằng, năm 2023 Chính phủ và NHNN đã tìm đủ cách để kích thích kinh tế thông qua chính sách tiền tệ, nhưng chưa mang lại hiệu quả như ý do cầu bên ngoài suy yếu. Lý do là vì nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào sản xuất hàng xuất khẩu, nên năm 2023 khi nhu cầu hàng hóa của các đối tác thương mại sụt giảm, tăng trưởng khó bứt phá ngay. Đến hết quý 1 năm 2024, đơn hàng đã quay lại do niềm tin tiêu dùng bên Mỹ và các đối tác thương mại tốt lên khi Fed dừng tăng lãi suất và phát tín hiệu chuẩn bị lộ trình hạ lãi suất, đồng thời lượng hàng tồn kho của các nhà bán lẻ quốc tế đã giảm mạnh sau hai năm hạn chế nhập hàng. Hai chỉ tiêu Quốc hội giao trong Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2024 là tăng trưởng GDP 6 – 6,5% và kiểm soát CPI 4 – 4,5%. Việc đơn hàng trở lại với các ngành sản xuất xuất khẩu là cơ hội quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng, nên chính sách tiền tệ cần duy trì mặt bằng lãi suất cho vay thấp trên Thị trường 1 để hỗ trợ doanh nghiệp. Sở dĩ năm 2022 NHNN phải bán ra hơn 20 tỷ USD dự trữ ngoại hối và nâng lãi suất điều hành 200 điểm cơ bản là vì lúc đó lạm phát tại Mỹ vượt 8 – 9% và Fed tăng lãi suất dồn dập, buộc phải quyết liệt giữ tỷ giá để chống nhập khẩu lạm phát. Sang năm 2024, lạm phát tại Mỹ đã hạ nhiệt nhiều và Fed đã ở đỉnh chu kỳ thắt chặt, nên trong khuôn khổ Bộ ba bất khả thi (Mundell-Fleming Trilemma), NHNN có dư địa cho phép tỷ giá linh hoạt hơn trong biên độ quy định (±5% quanh tỷ giá trung tâm) để ưu tiên giữ lãi suất Thị trường 1 ở mức thấp. Phó thống đốc đã chỉ rõ rằng đầu năm nhu cầu ngoại tệ cao phục vụ nhập khẩu nguyên vật liệu sản xuất, hàm ý biến động tỷ giá đầu năm mang tính mùa vụ chu kỳ sản xuất: nguyên vật liệu nhập về sau vài tháng chế biến sẽ tạo ra hàng hóa xuất khẩu thu ngoại tệ về kèm giá trị gia tăng, kết hợp với thặng dư thương mại và dòng vốn FDI giải ngân nửa cuối năm sẽ giúp cân đối cung cầu ngoại tệ.
Phó thống đốc cũng nhấn mạnh: “… có thể nói rằng, chúng tôi thấy tỷ giá vẫn đảm bảo duy trì được sự ổn định và vẫn đảm bảo được thị trường ngoại tệ thông thoáng, đảm bảo được các cân đối chung ngoại tệ cũng như đáp ứng được nhu cầu ngoại tệ hợp pháp cho các doanh nghiệp và các nhu cầu xuất nhập khẩu. Đây là một trong những sự ổn định lớn mà chúng ta vẫn đang duy trì”. Ở đây, ta thấy rõ thông điệp điều hành của NHNN là chấp nhận mức độ linh hoạt có trật tự của tỷ giá trong biên độ cho phép, thay vì can thiệp bán ngoại tệ quá sớm ở vùng 24.x khi nhu cầu nhập khẩu tư liệu sản xuất đang cao. Tuy nhiên, nguyên tắc cốt lõi của điều hành tỷ giá là phải giữ vững mỏ neo kỳ vọng: khi tỷ giá liên ngân hàng tiến sát trần biên độ (±5%) và có nguy cơ kích hoạt tâm lý đầu cơ găm giữ ngoại tệ hoặc vàng, NHNN sẽ lập tức phối hợp đồng bộ giữa việc điều tiết lãi suất liên ngân hàng (VNIBOR) qua kênh tín phiếu/OMO và bán ngoại tệ can thiệp tại vùng giá chặn trần (như mốc 25.450 VND/USD) để neo giữ kỳ vọng thị trường mà không cần phải tăng lãi suất điều hành trên Thị trường 1.
Phó thống đốc lại nói một ý quan trọng nữa: “…tỷ lệ mất giá của đồng Việt Nam so với đồng USD so với các nước vẫn thấp. Đến thời điểm hiện nay, tỷ giá giữa đồng Việt Nam và USD thị trường liên ngân hàng cũng đã có bước tăng khoảng 2,6%. Nhưng so với các nước khác là các nước lớn, chẳng hạn như Nhân dân tệ của Trung Quốc cũng mất giá với USD khoảng 1,4%; đồng Bath Thái khoảng 5,93%; đồng Won của Hàn Quốc khoảng 3,88%; đồng Yên Nhật cũng đã giảm giá 7,52%…”. Lại một lần nữa ta thấy ý tứ của NHNN rằng tỷ giá tăng là bình thường, còn thấp lắm nếu đem so với Nhật, Hàn, Thái… Rõ ràng ý tứ là: VND mất giá thế này là bình thường, mất giá thêm tý nữa vẫn được.
Vị lãnh đạo NHNN lại nói: “Trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục điều hành theo cơ chế hết sức linh hoạt, đảm bảo làm sao cho điều hành của mình để tỷ giá có thể lên xuống phù hợp với xu thế chung và cũng đảm bảo được mục tiêu đặt ra đó là sự ổn định, đảm bảo hài hòa giữa trạng ngoại tệ luôn luôn duy trì được trạng thái dương cũng như đảm bảo cân đối ngoại tệ cho các nhu cầu hợp pháp của nền kinh tế.” Ở đây, ta lại thấy ý NHNN là muốn điều hành linh hoạt để có lên có xuống phù hợp xu thế, có nghĩa là đầu năm tỷ giá lên mới là phù hợp, chứ không cố gượng ép tỷ giá, rồi cuối năm đô la thặng dư thương mại về, FDI vào, FED hạ lãi suất thì ta cho nó xuống 1 thể. Việc để tỷ giá tăng giai đoạn này sẽ giúp giữ được sợ lỏng cần thiết của chính sách tiền tệ để hỗ trợ kinh tế. Tỷ giá tăng một chút cũng giúp cho nguồn vốn FDI mạnh dạn giải ngân chứ không kiểu đăng ký rồi để đấy không giải ngân như vừa qua, vì giữ tỷ giá gượng ép là FDI họ thấy VND đang bị định giá cao – có nguy cơ trượt giá, nên nếu họ giải ngân xong rồi mà SBV không giữ được để cho tỷ giá tăng thì bị lỗ tỷ giá, chưa làm ăn gì đã mất toi vài % rồi. Vì vậy thay vì cố giữ tỷ giá gượng ép, ta cho trượt một chút, thì FDI mạnh dạn xuống tiền vì họ không lo trượt giá nữa, vì đã trượt rồi, họ lại nhìn thấy cuối năm tỷ giá sẽ giảm, thì giải ngân xong sau khi tỷ giá đã trượt là họ được lợi tỷ giá về cuối năm, lại chẳng thích quá. Cố giữ tỷ giá cũng ảnh hưởng đến FDI đầu tư gián tiếp trên thị trường chứng khoán. Cụ thể, với lượng tiền khối ngoại đang ở trong thị trường, khi nhìn thấy tỷ giá đang căng, nguy cơ sắp trượt, thì sẽ bán mạnh để rút tiền về trước khi tỷ giá chính thức trượt, để tránh nguy cơ lỗ tỷ giá. Lượng tiền khối ngoại đang ở ngoài chờ giải ngân cũng chưa dám vào ngay vì cũng sợ bị trượt tỷ giá, phải chờ tỷ giá trượt rồi mới vào, tỷ giá đã trượt rồi thì cuối năm tỷ giá hạ là họ lãi tỷ giá, tương tự như nhóm FDI trực tiếp nói trên. Vậy, ta cho tỷ giá trượt vài % để tỷ giá không còn căng nữa, thì ông vốn ngoại đang ở trong sàn thấy sự đã rồi, trượt giá thì đã trượt rồi, không rút nữa, ông đang chờ vào thấy tỷ giá đã trượt rồi thì nhảy vào, không cần chờ nữa, phải vào trước khi tỷ giá hạ, thì cuối năm lãi tỷ giá. Để tỷ giá trượt một chút là vẹn cả trăm đường, chỉ thiệt 1 đường là tỷ giá sẽ tăng tạm thời.
Cuối cùng, Phó thống đốc nói răng: “Tôi mong cũng muốn chúng ta hết sức cố gắng truyền thông để cho doanh nghiệp, người dân luôn luôn thấy điều hành tỷ giá là nhiệm vụ mà Chính phủ rất quan tâm và Thủ tướng điều hành rất quyết liệt, NHNN cũng luôn sử dụng các công cụ một cách tích cực để đảm bảo được mục tiêu cũng như sự ổn định của tỷ giá trong thời gian tới”. Ở đây các cụ lại nói rõ rằng hãy truyền thông để bà con hiểu rằng NHNN sẽ điều hành để đảm bảo đạt mục tiêu (tăng trưởng, theo ý cụ muốn nói) là quan trọng nhất, còn sự ổn định của tỷ giá chỉ quan trọng thứ hai thôi. NHNN muốn truyền thông để Bà con yên tâm mà làm ăn và đầu tư, không cần lo tỷ giá mấy quý đầu năm đâu, vì cần ưu tiên tăng trưởng trước. Rồi đến lúc phù hợp, ví dụ các tháng cuối năm, áp lực tự nhẹ đi, thì các cụ búng tay cái là tỷ giá giảm, có lên có xuống, không gượng ép.
Bên cạnh việc cho phép tỷ giá linh hoạt trong biên độ, Chính phủ và NHNN cũng quyết liệt xử lý vấn đề chênh lệch giá vàng trong nước – quốc tế và kiểm soát tình trạng buôn lậu vàng (vốn là nguồn tạo cầu USD phi chính thức gây áp lực lên tỷ giá tự do), tiến tới bán vàng miếng SJC bình ổn trực tiếp qua nhóm 4 ngân hàng thương mại nhà nước. Khi chênh lệch giá vàng SJC và tỷ giá tự do được thu hẹp kết hợp với việc NHNN sẵn sàng can thiệp bán ngoại tệ giao ngay tại vùng giá trần cho các nhu cầu hợp pháp, tâm lý đầu cơ tỷ giá sẽ bị triệt tiêu.
Đối với lượng tiền tín phiếu kỳ hạn 28 ngày phát hành tháng trước đến hạn đáo hạn, khi cầu tín dụng trong nền kinh tế tăng tốc trở lại từ cuối tháng 3 và thanh khoản hệ thống tự cân bằng, lượng tín phiếu đáo hạn này đồng thời đóng vai trò hoàn trả thanh khoản VND cho hệ thống ngân hàng để trung hòa lượng VND rút về khi NHNN bán ngoại tệ can thiệp ở vùng giá trần.
Kết lại: Năm 2022 NHNN phải bán ra lượng lớn dự trữ ngoại hối và tăng mạnh lãi suất điều hành vì phải chống nhập khẩu lạm phát khi Fed nâng lãi suất dồn dập. Còn năm 2024, lạm phát tại Mỹ đã hạ nhiệt và Fed đã dừng chu kỳ tăng lãi suất, chỉ còn chờ thời điểm bắt đầu hạ lãi suất, nên trong khuôn khổ Bộ ba bất khả thi (Mundell-Fleming Trilemma), NHNN có dư địa cho phép tỷ giá linh hoạt hơn trong biên độ quy định (±5%) để bảo vệ mặt bằng lãi suất cho vay thấp trên Thị trường 1 phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP 6 – 6,5%. Khi tỷ giá tiến sát biên độ trần, NHNN sẽ kết hợp công cụ lãi suất liên ngân hàng trên Thị trường 2 (tín phiếu/OMO), bán ngoại tệ can thiệp tại mức trần (25.450 VND/USD) và bình ổn thị trường vàng qua nhóm ngân hàng quốc doanh để giữ vững mỏ neo kỳ vọng vĩ mô. Một điểm đáng chú ý nữa: việc tỷ giá điều chỉnh linh hoạt về vùng cân bằng mới trong nửa đầu năm thay vì neo giữ cứng nhắc cũng giúp giải tỏa tâm lý chờ đợi tỷ giá của dòng vốn FDI trực tiếp và gián tiếp; khi rủi ro trượt giá ngắn hạn đã phản ánh vào giá và triển vọng Fed hạ lãi suất vào nửa cuối năm rõ ràng hơn, dòng vốn đầu tư sẽ tự tin giải ngân mạnh mẽ hơn.
Tóm lại, cách điều hành tỷ giá linh hoạt có kiểm soát trên Thị trường 2 kết hợp can thiệp đúng điểm rơi tại vùng trần biên độ giúp NHNN giải quyết hài hòa bài toán giữ mặt bằng lãi suất cho vay thấp trên Thị trường 1 để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Và câu hỏi quan trọng là thị trường chứng khoán sẽ ra sao trước định hướng điều hành này? Khi lãi suất Thị trường 1 được bảo vệ ở vùng thấp và đơn hàng xuất khẩu, sản xuất phục hồi mạnh, đây là nền tảng vĩ mô tích cực hỗ trợ cho lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết và xu hướng trung dài hạn của thị trường chứng khoán.
Phát biểu của lãnh đạo NHNN được trích dẫn trong bài viết được lấy từ nguồn cafef trong link sau đây:


