Làm thế nào để nhà đầu tư tránh bị thua lỗ 50%-80% khoản tiền tiết kiệm dành dụm cả đời?

Cú sụp đổ của những thị trường bong bóng trong quá khứ làm hầu hết mọi nhà đầu tư thua lỗ 50%-80% khoản tiền tiết kiệm dành dụm cả đời. Chắc chắn không ai muốn gặp phải sự thua lỗ thảm khốc thế này lần nữa. Nhưng để không lặp lại sai lầm, bạn phải hiểu rõ điều gì đã xảy ra với mình, bạn sai ở đâu, và tại sao bạn sai. Nếu không, chẳng có gì đảm bảo lịch sử sẽ không lặp lại.

Có thể bạn đang phân vân liệu việc thị trường sụp đổ thảm khốc cuốn phăng mọi thứ có phải sự kiện hiếm thấy chỉ gặp một lần trong đời? Thực sự thì không có thị trường nào có thể tăng giá mãi mãi, khi quả bóng được bơm quá căng thì cuối cùng nó phải xì hơi, thậm chí phát nổ. Mọi chu kỳ thị trường khi căng phồng đều có chung rất nhiều điểm tương đồng với tất cả những chu kỳ trước nó.

Điều gây ấn tượng nhất với tôi là cách thay đổi của những thứ nhỏ bé nhất. Mức thua lỗ khủng khiếp trong các đợt sụp đổ thị trường có thể khác nhau, nhưng những sai lầm dẫn đến mức thua lỗ này thì không thay đổi. Tất cả những sai lầm đều giống nhau, đều là những sai lầm cổ điển mà ở chu kỳ nào các nhà đầu tư cũng phạm phải.

Chỉ cần động não một chút là hiểu nguyên do. Thị trường được tạo ra bởi hàng triệu người với hành động 100% theo cảm tính và theo ý kiến chủ quan cá nhân. Đó chính là điều tạo lên tâm lý đám đông, chúng hiển lộ rõ ràng mỗi ngày trên thị trường. Và đặc biệt, các quyết định đầu tư được định hướng bởi niềm hy vọng và sự sợ hãi, sự kiêu căng và cái tôi. Đây là những thứ thuộc về bản chất của con người. Mà bản chất của con người ngày nay chẳng có gì khác với những chu kỳ trước đây.

Cần phải thấu hiểu rằng việc giành được chiến thắng bền vững trong đầu tư chứng khoán chẳng liên quan gì đến cảm xúc và ý kiến chủ quan cá nhân của chúng ta. Thị trường chứng khoán không quan tâm chúng ta là ai, không quan tâm chúng ta mong đợi điều gì, và cũng chẳng quan tâm đến cảm giác của chúng ta thế nào. Nó là một con quái vật hung bạo, nó thờ ơ trước mong mỏi của con người, nó không quan tâm trí tuệ và tri thức của con người, nó trái khoáy một cách điên cuồng và dường như nó luôn cố gắng làm tan nát đám đông mỗi khi quay đầu. Chỉ có một quy tắc duy nhất mà nó tuân theo là quy tắc cung-cầu. Và cho đến khi bạn, với tư cách một nhà đầu tư, nắm bắt được và hiểu thấu được thực tế này, rồi học cách di chuyển cùng hướng với thị trường, thay vì cố vùng vẫy chống lại nó, bạn mới đạt được thành công vang dội trong sự nghiệp đầu tư. Nếu không, những gì bạn thu được chỉ là thất bại thảm hại.

Tuân theo quan điểm của thị trường mà không được làm theo ý kiến của bản thân quả thực không hề dễ dàng. Bạn càng thông minh, việc tuân theo thị trường càng khó. Bạn có thể là người được học hành chính quy, có bằng cấp cao và làm rất tốt công việc chuyên môn. Ở ngoài đời thực, bạn có thể là một chuyên gia, mọi ý kiến của bạn về những vấn đề chuyên môn là không thể tranh cãi. Nhưng bằng cấp cao, cái tôi lớn sẽ khiến bạn rất khó nhận ra sai lầm và rất khó chấp nhận sai lầm trong những quyết định đầu tư mà bạn đã phải tiêu tốn rất nhiều thời gian, nhiều đêm trăn trở và đã đặt cả cái tôi của mình vào đó. Đối với thị trường, bạn là ông nào, bạn đang nghĩ gì… chẳng có chút ý nghĩa gì hết. Tôi nhắc lại, bạn chẳng là gì cả. Thị trường vận động theo ý định của chính nó, chống lại thị trường chỉ khiến bạn mất tiền.

Một vài trong số những sai lầm lớn nhất tôi được chứng kiến lại xảy ra ở những người thông minh nhất mà tôi từng gặp. Tôi nhớ một vị tiến sĩ ngồi ở vị trí quản lý cấp cao đã khoe với tôi rằng, ông ta mua Cisco Systems, một trong những cổ phiếu có hiệu suất sinh lời tốt nhất những năm 1990, khi giá cổ phiếu này giảm xuống $50 bởi đó là một công ty vĩ đại. Tôi chỉ hy vọng ông ta dẹp bỏ cái tôi và kịp tháo chạy trước khi cổ phiếu của công ty vĩ đại đó tụt xuống $8.

Các nhà  đầu tư chuyên nghiệp cũng không tránh  khỏi những sai lầm nghiệp dư. Một nhà quản lý quỹ trái phiếu mà tôi quen biết đã mua cổ phiếu WorldCom với giá $1.5 bởi ông ấy tin rằng, cổ phiếu này đơn giản là không thể rẻ hơn nữa sau khi đã “giảm hết mức” từ $64. Vâng, cổ phiếu này hoàn toàn có thể giảm tiếp, và nó đã giảm tiếp. Lần cuối cùng tôi xem giá, nó đang được giao dịch ở mức giá 17 xu.

Hầu hết mọi người, từ các nhà đầu tư cho đến các cố vấn đầu tư, đều gặp thương tích nặng trong thị trường con gấu 2000 – 2002 bởi vì họ không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu các quy tắc và nguyên tắc đầu tư đúng đắn. Vào những năm 90, họ nghĩ rằng họ đã tìm ra cách làm giàu từ chứng khoán mà không cần làm nhiều bài tập về nhà. Họ mua cổ phiếu chỉ dựa trên những mẹo vặt, những lời hô hào và những câu chuyện.

Họ không hề biết đến những rủi ro trên thị trường, họ cũng không hề biết cách phòng ngừa khả năng gặp phải thua lỗ lớn. Họ không có phương pháp nhận biết liệu thị trường bắt đầu tạo đáy đi lên hay đang quay đầu đi xuống. Và tệ nhất là họ không có bất kỳ quy tắc bán nào!

Nhưng điều quái quỷ là cuộc đời họ lúc này như đang ở trong mơ, mọi thứ dường như quá dễ dàng. Chúng ta đã bất cẩn và mọi thứ bất chợt bị cuốn phăng. Thậm chí, một số lãnh đạo của các công ty còn mặc nhiên cho rằng họ được phép nói dối, gian lận và phóng đại sự thật. Bởi rốt cuộc, nhà lãnh đạo của đất nước cũng nói dối, gian lận và phóng đại sự thật, và ông ta chẳng phải lãnh hậu quả gì.

Trên thị trường chứng khoán lúc này, việc duy nhất bạn phải làm là mua cổ phiếu mỗi khi giá nhúng sâu, bởi vì những công ty này luôn phục hồi và sau đó tiếp tục tăng. Các quan điểm về đầu tư ở thời điểm này tuy ngây thơ nhưng lại muôn hình vạn trạng. Các chuyên gia cũng rất ngây thơ, họ liên tục xuất hiện trên các chương trình truyền hình về thị trường chứng khoán trong suốt cả ngày để nói cho chúng ta biết nên mua gì. Bạn bè, những người hàng xóm, các cố vấn…  – tất cả đều sẵn sàng đưa ra lời khuyên về đầu tư, cho dù chúng ta có muốn hay không. Và tất cả họ dường như đều tỏ ra hiểu biết về các lý thuyết đầu tư, dù chỉ là những thứ chắp vá.

Đối với nhiều người, chơi chứng khoán đơn giản chỉ giống như chơi một môn thể thao hoặc một trò tiêu khiển quốc gia mà hầu hết mọi người đều chơi được. Tại phòng tập thể dục, nơi tôi rèn luyện sức khỏe, tôi nhớ một vài anh chàng đã mỉa mai cổ phiếu Yahoo! khi nó đang ở giai đoạn đầu của quá trình tăng giá gấp 100 lần. Vài năm sau, tôi tình cờ nghe được hai anh chàng này tuyên bố chắc như đinh đóng cột rằng: “tất cả những gì bạn cần làm để kiếm được nhiều tiền là mua cổ phiếu Yahoo! mỗi khi giá điều chỉnh hoặc bị kéo ngược. Đối với tôi, rõ ràng họ đã bỏ lỡ cổ phiếu Yahoo! khi nó bắt đầu tăng giá vào cuối những năm 1990. Bây giờ, tức đỉnh thị trường năm 2000, khi Yahoo! đã tăng giá cả trăm lần, nó lại trở thành một cổ phiếu hiển nhiên và chắc chắn nên mua đối với đám đông tại phòng thể dục. Cổ phiếu này bắt đầu giảm từ mức $250 vào tháng 1 năm 2000 xuống còn $8 vào tháng 9 năm 2001. Và kể từ đó, những người ở phòng tập thể dục không còn nói nhiều về thị trường chứng khoán nữa.

Các nhà đầu tư còn sống sót sau khi thị trường sụp đổ đã tự hiểu ra một sự thật cơ bản của thị trường: ý kiến chủ quan cá nhân, cảm xúc, hy vọng và niềm tin về thị trường chứng khoán thường sai và thường rất nguy hiểm. Mặt khác, sự thật và thị trường chẳng bao giờ sai. Quy luật cung – cầu hoạt động tốt hơn tất cả những ý kiến cá nhân của tất cả các nhà phân tích ở Phố Wall và các trung tâm tài chính khác.

Giờ đây, sau khi đã trải qua tất cả những nỗi đau, hầu hết các nhà đầu tư đều nhận ra rằng họ cần phải hiểu biết nhiều hơn về thị trường trước khi mang khoản tiền mồ hôi nước mắt của mình đi đầu tư. Họ đã nhận ra rằng, họ cần các quy tắc và quy trình đầu tư đúng đắn, được kiểm chứng qua thời gian để tìm kiếm những khoản lợi nhuận khếch sù, đồng thời bảo vệ bản thân tránh khỏi các thua lỗ nghiêm trọng. Đã đến lúc bạn cần nghiêm túc với tiền bạc và các khoản đầu tư của mình bằng cách đọc, học hỏi, đánh giá lại và nâng cấp mạnh mẽ phương pháp đầu tư của bản thân.

Khi mới bắt đầu sự nghiệp đầu tư, tôi đã mắc phải hầu hết những sai lầm mà các bạn đã mắc phải. Tôi biết những thói quen xấu được hình thành như thế nào và việc phá bỏ chúng khó khăn ra sao. Nhưng phải loại bỏ những thói quen xấu đó bạn mới có thể phát triển được những thói quen mới, dựa trên cách hoạt động thực tế của thị trường. Những thói quen mới này thoạt nghe có vẻ lạ lẫm. Chúng sẽ buộc bạn phải làm những việc mà bạn và hầu hết những người khác không thích làm, không quen làm hoặc không bao giờ hiểu rằng bạn nên làm. Nhưng những thói quen mới này sẽ giúp bạn cải thiện đáng kể hiệu suất đầu tư nếu được áp dụng đúng ngày này qua ngày khác. Ví dụ:

•    Bạn mua cổ phiếu trong xu hướng tăng chứ không mua trong xu hướng giảm như thói quen cũ. Và bạn thực hiện việc mua bổ sung thêm cổ phiếu sau khi giá đã tăng lên so với giá mua, chứ không mua khi cổ phiếu giảm xuống dưới mức giá mua ban đầu để bình quân giá vốn. Mua bình quân giá xuống sớm muộn sẽ đưa bạn xuống vực thẳm.

•    Bạn mua cổ phiếu khi giá ở gần với mức đỉnh cao nhất trong 1 năm qua, chứ không mua khi chúng chìm xuống đến mức quá thấp, trông có vẻ rẻ. Mua cổ phiếu đang trong xu hướng tăng tốt hơn là mua cổ phiếu đang tạo đáy mới thấp hơn. Những cổ phiếu đang tăng thường sẽ tăng tiếp, còn cổ phiếu đang giảm thường sẽ giảm tiếp.

•    Bạn phải học cách luôn bán cổ phiếu thua lỗ nhanh chóng khi khoản lỗ còn nhỏ thay vì chờ đợi và hy vọng chúng sẽ quay đầu. Nếu không bán sớm, vào một ngày nào đó, bạn sẽ bán khi đã quá trễ trong trạng thái hoảng loạn.

•    Bạn phải ít chú ý hơn đến giá trị sổ sách, cổ tức hoặc tỷ lệ P/E của một công ty. Đây là những thứ có rất ít giá trị dự đoán giúp phát hiện các công ty thành công nhất trong suốt 50 năm qua. Thay vào đó, bạn phải học cách tập trung vào các yếu tố quan trọng hơn đã được kiểm chứng như  tăng trưởng lợi nhuận, hành động giá cùng với khối lượng, và công ty là kẻ dẫn đầu đứng số 1 về lợi nhuận trong ngành.

•    Bạn không đăng ký một loạt dịch vụ bản tin thị trường hoặc dịch vụ tư vấn đầu tư. Bạn không nên để cho bản thân bị ảnh hưởng bởi các đề xuất từ các nhà phân tích. Nhắc lại, những người này chỉ bày tỏ ý kiến cá nhân, mà ý kiến cá nhân chắc chắn thường xuyên sai lầm.

•    Bạn cũng phải tự làm quen với các biểu đồ. Biểu đồ là công cụ không thể thiếu đối với hầu hết các nhà đầu tư chuyên nghiệp. Nhưng những người không chuyên thường có xu hướng bỏ qua, họ ngại học cách sử dụng biểu đồ vì có vẻ quá phức tạp, thậm chí nhiều người còn ngây thơ cho rằng biểu đồ không có tác dụng gì trong đầu tư.

….

Nguồn: Nhà đầu tư thành công