Cách bán chốt lãi tại đỉnh cao trào

Những cảm xúc gặp phải khi bán

Một trong những thời điểm do dự nhất trong giao dịch là nên bán khi nào. Bán quá sớm sẽ khiến bạn e sợ mất đi các khoản lợi nhuận trong tương lai. Bán quá muộn sẽ khiến bạn cảm thấy hồi tiếc vì mất đi khoản lợi nhuận đã từng có được. Hai cảm xúc e sợ và hối tiếc sẽ dẫn tới trạng thái do dự: Tôi có nên bán không? Hay là nên tiếp tục nắm giữ? Điều gì xảy ra nếu như tôi bán quá sớm hoặc quá muộn?

Nỗi sợ hãi khi bán không khác với những nỗi sợ bạn gặp phải trước khi mua cổ phiếu: Tôi có nên mua không? Hay đáng lẽ tôi nên mua vào ngày hôm qua mới đúng? Tôi nên tiếp tục chờ đợi thêm không?

Thực sự, chỉ có một cách duy nhất kiểm soát những trạng thái cảm xúc này là tuân theo các quy tắc giao dịch đúng đắn. Nếu không, bạn giống như lúc nào cũng ngồi trên đống lửa bởi chính cảm xúc phấn khích và hoài nghi của mình.

Có hai cách cơ bản để bán chốt lãi cổ phiếu. Tình huống đầu tiên là bán khi cổ phiêu vẫn còn đang mạnh, nghĩa là cổ phiếu vẫn đang tăng và người mua vẫn còn đông. Bạn sở hữu một cô phiếu đang tăng giá mạnh, và bạn nên sử dụng sức mạnh này để bán. Đây là cách thức các nhà đầu tư chuyên nghiệp bán ra, đặc biệt nếu họ có một vị thế lớn cần cắt giảm. Khi cần bán một lượng lớn cổ phiếu, thanh khoản là một vấn đề. Bạn phải thoát ra khi vẫn còn có thể bán dễ dàng, không nhất thiết phải chờ đến khi cần phải bán.

Hầu hết các nhà đầu tư cá nhân không gặp phải vấn đề về thanh khoản khi bán cổ phiếu vì số vốn không lớn. Tuy nhiên, bạn vẫn nên học cách bán khi cô phiếu vẫn còn tăng giá mạnh. Tại sao vậy? Vì bạn không muốn để cho cổ phiếu này quay trở lại điểm hòa vốn hoặc bị mất đi phần lớn lợi nhuận. Có thể bạn muốn chờ cho đến khi các tín hiệu trở nên rõ ràng mới thực hiện bán (là khi xu hướng yếu đi rõ ràng). Nhưng khi chờ có tín hiệu bán rõ ràng, bạn sẽ mất đi một khoản lợi nhuận đáng kể so với bán khi cổ phiếu còn đang tăng giá mạnh.

Tình huống thứ hai là bán khi cổ phiếu suy yếu. Cổ phiếu của bạn lúc đầu tăng giá tốt, nhưng bây giờ hành động giá đang yếu đi, và bạn muốn bảo vệ khoản lợi nhuận trước khi cổ phiếu đảo ngược xu hướng. Nhưng trong một số trường hợp, có thể xảy ra những thông tin ngoài mong đợi khiến cho giá cổ phiếu đảo chiều đột ngột và bạn không kịp phản ứng, lúc này phải áp dụng bán khi cổ phiếu suy yếu để giữ lợi nhuận.

Đếm nền giá để xác định nên bán theo chiến lược nào

Để xác định chính nên bán khi nào, nên bán như thế nào, bạn cần phải xác định nhiều yếu tố khác nhau. Trong đó, xác định xem cổ phiếu và thị trường đang ở đâu trong vòng đời là điều quan trọng nhất. Bạn có thể biết được thông qua phương pháp đếm nền giá. Sơ lược như sau:

• Nếu cổ phiếu mới chỉ ở giai đoạn đầu của xu hướng tăng giá, bạn nên cho cô phiếu này thêm thời gian để tăng giá mạnh hơn. Bạn có thể đang sở hữu những cổ phiếu dẫn dắt thị trường tiềm năng tạo ra các sóng tăng mạnh, và vấn đề lúc này chỉ là thời gian để chúng trở thành những siêu cổ phiếu.
• Nếu toàn bộ thị trường chung có thể đang ở cuối xu hướng tăng giá dài hạn và cổ phiếu của bạn đang ở giai đoạn cuối của chu kỳ tăng giá mở rộng. Lúc này, đặc trưng tăng giá thường thấy ở giai đoạn cuối trước khi sụp đổ chính là những khoảng trống tăng giá.

Sau đợt sụt giảm của thị trường con gấu, vùng cao nguyên đầu tiên được xem như là nền giá đầu tiên. Khi cổ phiếu đang tăng lên từ nền giá thứ nhất hoặc thứ hai sau khi thị trường điều chỉnh là thời điểm tốt để lên tàu cho xu hướng mới.

Nền giá thứ ba và thứ tư cũng có thể hoạt động, nhưng đang ở phần cuối của chu kỳ. Tốt nhất là sử dụng các nền giá thứ ba và thứ tư cho chiến lược giao dịch theo khung giá, chứ không nên giao dịch Breakout (tức là nên mua ở hỗ trợ, bán ở kháng cự, không nên mua vượt đỉnh nền giá). 

Nền giá thứ 5 hoặc thứ 6 có nhiều khả năng bị thất bại, do đó không nên mua mà chỉ nên xem xét cơ hội bán sau khi cổ phiếu đã tăng giá kéo dài. Thỉnh thoảng, những nền giá cuối cùng* trở nên rất thú vị vì cổ phiếu có thể xuất hiện đỉnh cao trào (Climax Top) với hiện tượng tăng giá theo kiểu “thổi bùng”. Đây là giai đoạn khó khăn nhất để đưa ra quyết định bán vì cổ phiếu đang tăng rất mạnh và có vẻ như không có điểm kết thúc. Nhưng đây chính xác là thời điểm tốt nhất để bán chốt lời. Và bài viết này muốn thảo luận sâu về cách bán khi cổ phiếu đang mạnh, hay bán theo đỉnh cao trào.

* Chú thích: Các nền giá thứ 4, thứ 5 và thứ 6 là các nền giá cuối

Bán theo mẫu hình đỉnh cao trào

Nhiều cổ phiếu dẫn dắt sẽ tạo “đỉnh cao trào (climax top)” sau khi có cú bứt tốc gọi là hiện tượng “thổi bùng lên (blow of)”. Lý do đằng sau những đợt tăng giá mạnh này là các tổ chức lớn cần người mua hấp thụ các lô lệnh bán lớn của họ. Do đó, các tổ chức tài chính lớn thường bán ra vào lúc giá cổ phiếu tăng mạnh và có nhiều người mua đang sẵn sàng mua. Đây là lúc cổ phiếu được chuyền từ tay các nhà đầu tư chuyên nghiệp lớn sang những nhà đầu tư nhỏ lẻ yếu. Cuối cùng, khối lượng giao dịch lớn của các định chế tài chính áp đảo lòng tham của các nhà đầu tư nhỏ lẻ, và giá rốt cuộc cũng sụp đổ. Nếu chờ cho đến khi sự sụp đổ giá xảy ra, bạn sẽ bị bán muộn và đánh mất một phần lớn lợi nhuận (đôi khi là đánh mất tất cả lợi nhuận, vì tiếc phần lãi đã mất đi, không bán ra được nữa). Cách tốt nhất là học nhận diện các đỉnh cao trào hoặc học cách bán khi cô phiếu đang tăng giá mạnh. Đây là cách giúp bạn giữ được khoản lợi nhuận lớn trước khi  sự sụp đổ xảy ra. 

Khi cố phiếu dẫn dắt tăng giá mạnh sau nhiều tháng, giá sẽ tăng với tốc độ nhanh và độ dốc sẽ lớn hơn bất cứ thời điểm nào trước đây trong xu hướng tăng hiện hữu. Khi điều này xảy ra, bạn nên bán một phần hoặc thậm chí bán tất cá cổ phiếu  để chốt lợi nhuận. Mẫu hình đỉnh cao trào thường xảy ra khi giá cổ phiếu đã tăng 25%-50% hoặc nhiều hơn trong 1-3 tuần. Một vài cô phiếu có thể tăng giá 70%-80% chỉ trong 5-10 ngày.

Một trong những mẫu hình đỉnh cao trào lớn nhất mọi thời đại đã xảy ra ở cô phiếu Qualcomm vào những năm 1990. Cổ phiếu này mang tới cho nhà đầu tư hai cơ hội bán tuyệt vời khi vẫn còn tăng giá mạnh. Đầu tiên là một đợt tăng tốc vào tháng 11 năm 1999 khi cô phiếu tăng vọt 80% chỉ trong 9 ngày giao dịch. Tiếp theo là vào tháng 12 khi hiện tượng “thổi bùng” xuất hiện với giá tăng 73% trong 6 ngày giao dịch. Chỉ trong 2 tháng, giá cô phiếu Qualcomm đã tăng tới 260%, đạt đỉnh và sau đó giảm 88% trong hai năm rưỡi. Cổ phiếu Amazon cũng đi theo mẫu hình tương tự.

Những chi tiết cần phải quan sát khi bán theo đỉnh cao trào

Điều kiện đầu tiên là cổ phiếu bạn mua trước đây đã đến gian đoạn nền giá cuối, được xác định bằng phương pháp đếm nền giá. Điều kiện thứ hai là chỉ số P/E của cổ phiếu bị tăng vọt do giá của cổ phiếu đã đi trước đáng kể so với mức tăng trưởng lợi nhuận. Điều kiện thứ ba là cổ phiếu này hiện đang “tăng kéo dài” so với nền giá gần nhất. Khi cổ phiếu của bạn có những đặc điểm này, thì đây là thời điểm cần quan sát các tín hiện bán theo đỉnh cao trào.

Lúc này, hãy đếm số ngày cổ phiếu đóng cửa tăng giá so với số ngày đóng cửa giảm giá. Điều này rất quan trọng vì trong thời gian giá tăng, bạn sẽ đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi cảm xúc của mình. Ví dụ, một đợt tăng giá ở giai đoạn nền cuối cùng có thể chuyển sang giai đoạn đỉnh cao trào khi cổ phiếu bắt đầu chạy rất nhanh và dường như không bao giờ giảm giá. Khi bạn quan sát thấy cổ phiếu đang tăng giá – và bạn ngày càng kiếm được nhiều tiền hơn – lúc này thật khó để có thể suy nghĩ một cách rõ ràng về việc bán ra chốt lời, vì tâm trí đang cực kỳ hưng phấn.

Khi đếm số ngày tăng giá so với số ngày giảm giá, hãy chú ý hiện tượng cổ phiếu bắt đầu có sự thay đổi với số ngày tăng giá ngày càng trở nên chiếm ưu thế so với số ngày giảm giá so với trước. Ví dụ, bạn đang đếm thấy có 6 ngày tăng trong giai đoạn 8 ngày, và sau đó vài tuần, bạn đếm được 8 ngày tăng trong giai đoạn 11 ngày, tức là tổng giai đoạn tăng giá trước đó là 8 ngày thì nay kéo dài lên thành 11 ngày. Hãy tìm kiếm những giai đoạn có 70% số ngày là tăng giá, hoặc hơn nữa, so với số ngày giảm giá trong một giai đoạn từ 7-15 ngày. Một quy tắc chung là sau khi một cổ phiếu đã tăng mở rộng với các dấu hiệu như trên, chúng ta theo dõi và chờ tín hiệu có 6-10 ngày tăng giá nhanh chóng với chỉ 2-3 ngày giảm. Tại thời điểm này, giá đã tăng đáng kể so với nền giá.

Đến lúc này, nếu xuất hiện phiên giao dịch với mức tăng giá lớn nhất kể từ khi đợt tăng giá kéo dài bắt đầu, và/hoặc là phiên giao dịch có biên độ chênh lệch giữa mức đỉnh cao nhất và đáy thấp nhất ngày rộng nhất (tức là giá có thể không còn ở mức cao nhất ngày nữa, nhưng biên độ đã hình thành trong ngày là rẩt rộng), thì đây chính là điểm để bán theo đỉnh cao trào. Cú bùng nổ cuối cùng theo đà tăng trước đó thường báo hiệu rằng đợt chạy giá đã kết thúc; cú bùng nổ cuối cùng này rất thường xuyên xảy ra trong vài ngày tại vùng đỉnh.

Bạn cũng nên tìm kiếm những khoảng trống kiệt sức gần đây. Khoảng trống kiệt sức là một dấu hiệu điển hình của đỉnh cao trào, cho thấy sự hưng phấn đang được đẩy lên cao, và cổ phiếu có thể sớm sụp đổ. Khi bạn tìm thấy tất cả những điều này quy tụ lại với nhau, đã đến lúc bắt đầu bán theo đỉnh cao trào.

Tóm lại, hãy quan sát các tín hiệu cảnh báo sau đây:

• Cổ phiếu đã vượt khỏi đỉnh của nền giá giai đoạn cuối số 4 hoặc số 5.
• Chỉ số P/E mở rộng gấp đôi hoặc hơn trong hành động giá giai đoạn cuối
• Cổ phiếu chạy giá cao trào, hay được thổi bùng lên đỉnh (giá tăng 25-50% hoặc hơn trong 1 đến 3 tuần)
• Trên các cổ phiếu đã tăng giá mở rộng, có 70% trở lên số ngày tăng giá so với số ngày giảm giá trong một giai đoạn từ 7-15 ngày. Khi các cổ phiếu đã tăng giá mở rộng, có 6 đến 10 ngày tăng giá rất nhanh chóng với chỉ 2 hoặc 3 ngày giảm giá.

Ngoài ra:

• Tìm kiếm ngày tăng giá mạnh nhất kể từ khi bắt đầu giai đoạn tăng giá dài trong suốt cú chạy giá nhanh chóng.
• Tìm kiếm biên độ giá ngày cao nhất tính từ đỉnh đến đáy ngày.
• Tìm kiếm các khoảng trông kiệt sức.

Nếu không kịp bán khi cổ đang tăng vọt, hãy bán khi cổ phiếu đảo chiều phá vỡ đường cong parabolic được tạo thành bởi các đường xu hướng dốc lên nối các đáy. Ở các cổ phiếu tăng cao trào, rất khó dự đoán giá sẽ tăng tới đâu thì ngừng, và sớm muộn se không còn nhiều người mua muốn đầu cơ giá lên nữa, dẫn đêý sự sụt giảm giá mạnh và kéo dài.

Tài liệu tham khảo:

1/ Think and Trade Like a Champion – Mark Minervini

2/ Cách Dan Zanger kiếm 42 triệu đô từ 11000 đô trong 23 tháng giao dịch cổ phiếu – Khúc Ngọc Tuyên và cộng sự dịch