Báo Cáo Phân Tích Chuyên Sâu TSI

1. Bối cảnh Kết quả Kinh doanh Ngành Ngân hàng 9T/2026 sau Mùa Công bố BCTC

Mùa công bố báo cáo tài chính quý 3 năm 2026 đã khép lại với tổng thể cho thấy toàn ngành ngân hàng đang bước vào chu kỳ phục hồi đồng thuận về cả quy mô tín dụng lẫn hiệu quả sinh lời:

• Tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 11,8% so với đầu năm, hoàn thành hơn 78% kế hoạch mục tiêu 15% của Ngân hàng Nhà nước. Động lực chính đến từ sự hồi phục của khối doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu và sự tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công vào các đại dự án hạ tầng giao thông, năng lượng trọng điểm.
• Biên lãi thuần (NIM) trung vị toàn ngành đạt 3,1% và đã xác lập đáy, phục hồi nhẹ từ 5 đến 12 điểm cơ bản so với quý trước tại các ngân hàng kiểm soát tốt chi phí vốn huy động. Áp lực cạnh tranh lãi suất cho vay đầu ra vẫn hiện hữu, nhưng chi phí huy động vốn bình quân được ghìm giữ ở mức thấp nhờ thanh khoản hệ thống dồi dào.
• Thu nhập ngoài lãi duy trì đà tăng trưởng khả quan nhờ sự khởi sắc của phí dịch vụ thanh toán quốc tế, tài trợ thương mại và hoạt động kinh doanh ngoại hối khi quy mô kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước thiết lập mức cao mới.
• Chất lượng tài sản phân hóa rõ rệt. Tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn ngành có xu hướng tạo đỉnh quanh mức 1,9% – 2,2%. Trong đó, nhóm Ngân hàng Thương mại Nhà nước duy trì chất lượng tín dụng vượt trội với tỷ lệ nợ xấu chỉ từ 1,1% đến 1,4%, đi kèm tỷ lệ bao phủ nợ xấu ở mức cao kỷ lục, giúp triệt tiêu áp lực trích lập dự phòng rủi ro đột biến trong quý 4 năm 2026.

2. Cơ cấu Kỳ hạn Cho vay & Bài Toán Quản Trị Chênh Lệch Kỳ Hạn Hệ Thống

Sự phân hóa rõ nét nhất trong cấu trúc bảng cân đối kế toán giữa nhóm Ngân hàng Thương mại Nhà nước (Big 4) và nhóm Ngân hàng Thương mại Cổ phần Tư nhân nằm ở cơ cấu kỳ hạn tín dụng, cấu trúc nguồn vốn và cách giải quyết bài toán chênh lệch kỳ hạn.

Bản chất bài toán chênh lệch kỳ hạn trong hệ thống ngân hàng Việt Nam

• Đặc thù nguồn vốn huy động ngắn hạn nhưng nhu cầu vay trung dài hạn lớn: Trong cơ cấu tiền gửi của toàn hệ thống, tiền gửi có kỳ hạn dưới 12 tháng của dân cư và doanh nghiệp chiếm từ 75% đến 85% tổng nguồn vốn huy động. Trong khi đó, nền kinh tế đang trong giai đoạn phát triển hạ tầng và đô thị hóa mạnh mẽ, đòi hỏi lượng vốn vay trung và dài hạn rất lớn (tài trợ các dự án hạ tầng 5-15 năm, cho vay mua nhà ở cá nhân 10-25 năm).
• Quy định trần 30% vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn theo Thông tư 22: Để kiểm soát rủi ro thanh khoản hệ thống, Ngân hàng Nhà nước áp đặt lộ trình giảm dần tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn về mức trần nghiêm ngặt 30% (theo Thông tư 22/2019/TT-NHNN và Thông tư 08/2020/TT-NHNN). Quy định này tạo ra ranh giới phân hóa rất lớn giữa các ngân hàng có bộ đệm vốn tự có mỏng với các ngân hàng sở hữu CASA dồi dào và vốn tự có vững chắc.

Cơ chế vận hành của Nhóm Big 4 (Vietcombank, VietinBank, BIDV)

• Tỷ trọng cho vay trung và dài hạn chiếm ưu thế lớn, duy trì ở mức 42% đến 48% trên tổng dư nợ cho vay khách hàng.
• Vai trò huyết mạch tài trợ các dự án trọng điểm quốc gia: Nhóm Big 4 là lực lượng chủ lực tham gia hợp vốn cho các dự án hạ tầng giao thông (Cảng hàng không Quốc tế Long Thành, mạng lưới đường cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 2), hạ tầng năng lượng (đường dây 500kV mạch 3 mở rộng, các nhà máy điện khí LNG và chuỗi dự án khí điện Lô B – Ô Môn), cũng như cung ứng vốn vay dài hạn cho các tập đoàn, tổng công ty kinh tế nhà nước đầu ngành.
• Lợi thế nguồn vốn Kho bạc Nhà nước giúp hóa giải rủi ro kỳ hạn: Mặc dù cho vay trung dài hạn lớn, nhóm Big 4 sở hữu nguồn tiền gửi thanh toán tập trung từ hệ thống Kho bạc Nhà nước với quy mô hàng trăm nghìn tỷ đồng với lãi suất danh nghĩa chỉ 0,15% – 0,20%/năm. Dòng tiền này duy trì số dư ổn định quanh năm, giúp nhóm Big 4 luôn giữ tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn an toàn ở mức 24% – 27%, thấp hơn đáng kể so với trần 30%.

Cơ chế vận hành của Nhóm NHTMCP Tư nhân (Techcombank, MB, HDBank…)

• Đặc thù kỳ hạn cho vay thường dài hơn kỳ hạn huy động: Để cạnh tranh và tối ưu hóa biên lãi thuần (NIM), các ngân hàng tư nhân giải ngân tỷ trọng lớn vào phân khúc cho vay mua nhà ở cá nhân dài hạn (kỳ hạn 10-20 năm) hoặc tài trợ các dự án bất động sản, khu công nghiệp trung dài hạn. Trong khi đó, người gửi tiền tư nhân chủ yếu gửi kỳ hạn ngắn 1 đến 6 tháng.
• Thách thức tuân thủ trần 30%: Khi nhu cầu vay vốn dài hạn tăng cao, các ngân hàng tư nhân chịu áp lực lớn trong việc giữ tỷ lệ này dưới ngưỡng 30%. Những ngân hàng có tỷ lệ CASA thấp buộc phải phát hành trái phiếu kỳ hạn dài hoặc tăng lãi suất huy động tiền gửi dài hạn (12-36 tháng) với chi phí vốn rất đắt đỏ, làm bào mòn biên lãi thuần NIM.

4. Phân Tích Chuyên Sâu & Chất Xúc Tác Tái Định Giá của Bộ Ba Big 4 (CTG, VCB, BID)

4.1. VietinBank (CTG) – Cơ Hội Tái Định Giá Lớn Nhất Nhờ Định Giá Trũng

VietinBank là cổ phiếu ngân hàng có định giá hấp dẫn nhất trong nhóm Big 4 với hệ số P/B chỉ 1,19x và P/E trượt 5,26x trên nền ROE đạt 17,2%. Các chất xúc tác quan trọng bao gồm:

• Hưởng lợi trực tiếp từ làn sóng giải ngân đầu tư công: VietinBank là ngân hàng dẫn đầu về tài trợ vốn cho các dự án kết cấu hạ tầng giao thông và khu công nghiệp. Khi tiến độ các dự án trọng điểm được đẩy mạnh trong giai đoạn 2026 – 2027, dư nợ tín dụng doanh nghiệp của CTG sẽ duy trì tốc độ mở rộng từ 14% đến 16%/năm.
• Cơ chế giữ lại toàn bộ lợi nhuận hàng năm để tăng vốn cấp 1: Sau khi được Quốc hội và Chính phủ chấp thuận phương án giữ lại lợi nhuận sau thuế giai đoạn 2021 – 2024 để chi trả cổ tức bằng cổ phiếu, VietinBank sẽ tiến hành đợt tăng vốn điều lệ quy mô lớn, giúp giải tỏa áp lực hệ số an toàn vốn (CAR) và mở rộng trần hạn mức tín dụng.
• Áp lực trích lập dự phòng giảm mạnh sau giai đoạn làm sạch bảng cân đối: Nhờ đẩy mạnh trích lập dự phòng trong các năm trước và xử lý dứt điểm các khoản nợ xấu tồn đọng, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng của CTG bắt đầu hạ nhiệt, tạo dư địa cho tăng trưởng lợi nhuận trước thuế bứt phá trong các quý tới.

4.2. Vietcombank (VCB) – Tiêu Chuẩn An Toàn Vượt Trội và Thương Vụ Phát Hành Riêng Lẻ

Vietcombank giữ vững vị trí đầu tàu hệ thống về hiệu quả sinh lời và sự an toàn vốn:

• Chất xúc tác phát hành riêng lẻ 6,5% vốn cổ phần cho nhà đầu tư ngoại: Vietcombank đang trong giai đoạn triển khai kế hoạch chào bán riêng lẻ cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài. Thương vụ này dự kiến mang lại nguồn thặng dư vốn rất lớn, nâng cao hệ số CAR vượt ngưỡng 12% và tạo hiệu ứng định giá tích cực cho cổ phiếu VCB.
• Kế hoạch chia cổ tức bằng cổ phiếu từ lợi nhuận giữ lại khổng lồ: Quy mô lợi nhuận chưa phân phối tích lũy của VCB lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Việc phân phối lượng cổ phiếu thưởng này sẽ đưa quy mô vốn điều lệ của Vietcombank vươn lên vị trí số 1 toàn ngành ngân hàng.
• Lợi thế áp đảo trong mảng tài trợ thương mại và thu hút dòng vốn FDI: Vietcombank là đối tác thanh toán và tín dụng chính của hầu hết các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp FDI tại Việt Nam, mang lại nguồn thu phí dịch vụ ổn định và tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) chất lượng cao.

4.3. BIDV (BID) – Quy Mô Tổng Tài Sản Lớn Nhất và Kế Hoạch Chào Bán Cổ Phần 9%

BIDV là tổ chức có quy mô tổng tài sản lớn nhất hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam (vượt 2,5 triệu tỷ đồng):

• Kế hoạch phát hành riêng lẻ 9% vốn điều lệ: Sau thương vụ hợp tác thành công với KEB Hana Bank, BIDV tiếp tục hoàn thiện phương án chào bán cổ phần riêng lẻ cho các nhà đầu tư tổ chức tài chính quốc tế. Đây sẽ là động lực tái định giá mạnh mẽ khi thương vụ được hoàn tất.
• Mở rộng dư nợ cho vay theo các gói tín dụng chính sách: BIDV là đầu tàu giải ngân các gói tín dụng hỗ trợ sản xuất kinh doanh, nhà ở xã hội và năng lượng xanh, giúp bảo đảm nguồn tăng trưởng tín dụng bền vững với rủi ro thấp.
• Bộ đệm dự phòng bao nợ xấu dày dặn: Tỷ lệ LLR đạt 158% bảo đảm BIDV duy trì khả năng chống chịu cao trước mọi biến động vĩ mô, đồng thời mở ra triển vọng hoàn nhập dự phòng từ các khoản nợ đã xử lý trong quá khứ.

5. Đặc Thù Quản Trị Vốn & Chất Xúc Tác của Nhóm NHTMCP Có CASA và CAR Cao (MBB, TCB, HDB)

Đối với các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân, việc duy trì tỷ lệ CASA cao và hệ số an toàn vốn CAR vững chắc là hai chìa khóa quyết định sự thành bại:

• CASA đóng vai trò nguồn vốn dài hạn giá rẻ tiềm ẩn: Dù tiền gửi không kỳ hạn về mặt kỹ thuật có thể rút bất cứ lúc nào, nhưng trên quy mô hàng triệu tài khoản, số dư CASA duy trì một lượng tiền nền ổn định quanh năm với lãi suất chỉ dưới 0,5%/năm, giúp tối ưu chi phí vốn (CoF).
• Vốn tự có (Vốn cấp 1) giúp trực tiếp nới lỏng trần 30%: Vốn chủ sở hữu là nguồn vốn dài hạn vĩnh viễn. Ngân hàng có CAR cao (12% – 15%) sở hữu lượng vốn tự có dài hạn dồi dào, giúp tăng mẫu số vốn dài hạn và giảm áp lực lên tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn.

5.1. Techcombank (TCB) – Vua An Toàn Vốn CAR 15,2% và Vùng Trũng Định Giá P/B 0,78x

• CASA 41,2% và giải pháp sinh lời tự động: Techcombank duy trì vị trí top đầu hệ thống về CASA nhờ nền tảng tệp khách hàng cá nhân giàu có và tiên phong triển khai tính năng sinh lời tự động trên tài khoản thanh toán, giúp giữ chân dòng tiền nhàn rỗi lớn của khách hàng.
• Hệ số an toàn vốn CAR 15,2% dẫn đầu toàn ngành: Bộ đệm vốn tự có khổng lồ giúp Techcombank hoàn toàn miễn nhiễm với áp lực trần 30% vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn, thoải mái cung ứng các gói tín dụng dài hạn cho các dự án bất động sản và hạ tầng lớn.
• Chất xúc tác trọng điểm:
  • Sự ấm lại của thị trường bất động sản dân dụng và thị trường trái phiếu doanh nghiệp (thế mạnh số 1 của TCBS và TCB), giúp thu nhập từ mảng ngân hàng đầu tư (IB) bứt phá mạnh mẽ.
  • Chính sách chi trả cổ tức tiền mặt đều đặn sau khi đã khơi thông việc chia cổ tức, củng cố lợi suất cổ tức hấp dẫn cho cổ đông.
  • Mức P/B 0,78x đang chiết khấu vô lý so với chất lượng tài sản và năng lực sinh lời của ngân hàng.

  5.2. MBBank (MBB) – Cỗ Máy Tăng Trưởng Toàn Diện với CASA 39,5%

  • Lợi thế CASA 39,5% từ hệ sinh thái số và Quân đội: MBBank sở hữu tệp khách hàng cá nhân số hóa khổng lồ với hơn 28 triệu người dùng trên App MBBank cùng dòng tiền gửi thanh toán truyền thống từ Tập đoàn Viettel và các đơn vị quân đội, mang lại chi phí vốn CoF thấp nhất trong toàn bộ khối tư nhân.
  • An toàn vốn CAR 12,0% vững chắc: MBBank duy trì cơ cấu bảng cân đối lành mạnh, đáp ứng đầy đủ chuẩn mực Basel II và hướng tới Basel III.
  • Chất xúc tác trọng điểm:
    • Được Ngân hàng Nhà nước ưu tiên cấp hạn mức tăng trưởng tín dụng vượt trội (thường từ 16% đến 18%/năm, cao hơn bình quân ngành) nhờ vai trò tiên phong tham gia nhận chuyển giao bắt buộc một tổ chức tín dụng yếu kém.
    • Sự phục hồi của các công ty con trong hệ sinh thái tài chính (tài chính tiêu dùng MCredit, bảo hiểm MB Ageas Life, chứng khoán MBS) đóng góp gia tăng thu nhập ngoài lãi.
    • Tỷ suất sinh lời ROE đạt 22,5% thuộc hàng cao nhất toàn ngành, nhưng định giá P/B chỉ 1,09x.

    5.3. HDBank (HDB) – Tăng Trưởng Cao Nhất Ngành và Lợi Nhuận Bền Vững (ROE 24,5%)

    • Chiến lược mở rộng CASA và khai thác hệ sinh thái đa dạng: HDBank nâng tỷ lệ CASA lên 16,8% nhờ tận dụng triệt để hệ sinh thái khách hàng tiêu dùng hàng không (Vietjet), chuỗi bán lẻ xăng dầu và tài trợ chuỗi cung ứng nông nghiệp công nghệ cao.
    • An toàn vốn CAR 12,8% và quản trị chất lượng tài sản hiệu quả: HDBank luôn duy trì hệ số CAR ở mức cao an toàn, giúp tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn luôn kiểm soát tốt dưới 25%.
    • Chất xúc tác trọng điểm:
      • Động lực nới trần tỷ lệ sở hữu nước ngoài lên 30% và cơ hội nhận chuyển giao bắt buộc ngân hàng yếu kém, tạo bàn đạp để được cấp hạn mức tăng trưởng tín dụng trên 20%/năm.
      • Khai thác phân khúc thị trường ngách đô thị loại 2 và chuỗi giá trị nông nghiệp nông thôn, nơi có biên lãi thuần NIM cao vượt trội (đạt trên 4,8% – 5,2%).
      • Chính sách chi trả cổ tức cao và ổn định (tổng tỷ lệ từ 25% đến 30% kết hợp tiền mặt và cổ phiếu hàng năm), mang lại dòng tiền thực tế rất hấp dẫn cho nhà đầu tư.

      6. Khuyến Nghị Chiến Lược Phân Bổ Danh Mục Đầu Tư

      Dựa trên nguyên tắc quản lý danh mục chiến lược và khẩu vị rủi ro phân lớp của nhà đầu tư, nhóm cổ phiếu Ngân hàng mang lại cơ hội phân bổ tối ưu theo từng mục tiêu cụ thể:

      • Nhóm Cổ phiếu Giá trị & Tái định giá Cốt lõi (Value & Re-rating Core):
        • VietinBank (CTG): Phân bổ 15% – 20% danh mục. Định giá P/B 1,19x và P/E 5,26x trũng nhất nhóm Big 4, đón đầu chu kỳ giải ngân đầu tư công và tăng vốn cấp 1. Tiềm năng tăng giá kỳ vọng từ 25% đến 30% khi P/B hướng về 1,50x.
        • Techcombank (TCB): Phân bổ 15% – 20% danh mục. Định giá P/B 0,78x rẻ lịch sử trong khi CAR 15,2% cao nhất hệ thống, hưởng lợi kép từ sự phục hồi của thị trường bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp. Tiềm năng tăng giá từ 30% đến 35% khi P/B tái định giá về mức 1,10x.
        • MBBank (MBB): Phân bổ 15% – 20% danh mục. Tỷ lệ CASA dẫn đầu khối tư nhân, tăng trưởng tín dụng vượt trội và ROE 22,5%. Định giá P/B 1,09x mang lại cơ hội tích lũy hấp dẫn với mục tiêu tăng giá 25%.
        • HDBank (HDB): Phân bổ 10% – 15% danh mục. Ngân hàng tăng trưởng nhanh nhất ngành với ROE 24,5%, NIM cao và cổ tức tiền mặt đều đặn. Kỳ vọng tăng giá 20% – 25%.
        • Vietcombank (VCB): Phân bổ 10% – 15% danh mục cho mục tiêu bảo toàn vốn và đầu tư dài hạn. Chất lượng tài sản số 1 với LLR 215% và thương vụ phát hành riêng lẻ 6,5% cho đối tác chiến lược nước ngoài.

        ---

        Báo cáo được thực hiện độc lập bởi Chuyên viên Tư vấn Đầu tư SSI Trần Thị Tuyết Mai phục vụ chiến lược quản trị danh mục đầu tư chuyên nghiệp.

        ĐỘI NGŨ TSI RESEARCH • THE TSI REPORT

        Nguồn: BCTC các doanh nghiệp niêm yết công bố & Phân tích ngành