Có nên cắt lỗ hay không? Quy tắc đầu tư nào quan trọng nhất?

Có nên cắt lỗ hay không?

Bây giờ giả dụ mình không đầu tư chứng khoán mà mình đang là một nhà bán lẻ, đã xây dựng được 1 chuỗi 50 cửa hàng bán lẻ và nguồn vốn đầu tư ban đầu đã sử dụng hết. Trong số đó, có 25 cái doanh số rất kém, thua lỗ, còn 25 cái cửa hàng khác thì doanh số rất tốt, có lãi tốt. Bài toán ở đây là làm thế nào để cho cả chuỗi đó tiếp tục phát triển, nhưng vận hành hiệu quả hơn, tối ưu vốn hơn, tăng lãi lên nhiều hơn?

Chắc chắn là phải tìm cách nhượng lại hoặc giải thể các của hàng trong số 25 cửa hàng doanh số yếu, vận hành đã lâu mà không có hiệu quả, vẫn ngày ngày mang lại thua lỗ cho cả chuỗi. Chỉ có kẻ điên rồ mới làm ngược lại, bán hoặc giải thể các cửa hàng hoạt động hiệu quả và giữ lại những thứ gây thua lỗ. 

Dan Zanger, Minervini, Ed Seykota… là những người đã kiếm được hàng nghìn tỷ từ chứng khoán, là thầy của những bậc thầy, và họ vẫn cắt lỗ xoành xoạch, chẳng ông nào dám nói “tao luôn đúng”, họ luôn khuyên các học trò của mình “hãy nghĩ tới rủi ro trước”. Quy tắc “Giới hạn thua lỗ ở mức nhỏ và chốt lãi ở mức lợi nhuận tối thiểu gấp 3 lần rủi ro” chính là quy tắc quan trọng nhất giúp bạn đầu tư thành công. 

• “Khi sự cố xảy ra, tôi là người bán. Không có câu hỏi nào được đặt ra cả. Tôi đã mất quá nhiều tiền do không tuân theo các đường xu hướng của mình và tôi sẽ không để điều đó xảy ra lần nữa”. (Dan Zanger)
• “Hãy nghĩ tới rủi ro trước tiên” (Mark Minervini, Chương 2 sách cách tư duy và giao dịch như một nhà vô địch)

Danh mục của tôi ít khi có những khoản lỗ lớn. Nếu không may gặp phải một khoản lỗ lớn thì chúng cũng không được phép tồn tại lâu dài trong tài khoản của tôi, trước khi khoản lỗ lớn xuất hiện hầu như nó đã bị tôi cắt giảm thành một ví thế rất nhỏ thông qua các quy tắc giao dịch. Tôi luôn luôn tuân thủ quy tắc tối quan trọng giúp tôi ngủ ngon mỗi tối, giúp tôi làm những thứ mình thích mỗi ngày mà không cần tốn thời gian xem bảng giá liên tục. Quy tắc đó đơn giản là “Nắm giữ những cổ phiếu mạnh nhất lâu nhất, bán nhanh  chóng các cổ phiếu chậm chạp”.

Cảm giác danh mục ko có mã lỗ rất sung sướng, khác hẳn như những năm đầu khởi nghiệp đầy đau khổ trong nghề chứng khoán. Tôi cũng như tất cả những tay chơi mới khác từ trước tới nay, luôn bán sớm các cổ phiếu mạnh ở mức lãi chỉ 5-10%, trong khi giữ lại các cổ phiếu thua lỗ để chờ tăng giá trở lại giá vốn mới bán. Sau một thời gian ngắn danh mục sẽ toàn những cổ phiếu thua lỗ. Nói ra thì khó tin, nhưng sự thật ngày đó tôi đã từng phải lo chạy ăn từng bữa để dành tiền mua trung bình xuống các cổ phiếu thua lỗ, cuối cùng thì cũng kiếm được tiền, nhưng cách đầu tư đó rất khổ cực và khó bền vững, không lặp lại  được liên tục thành tích sinh lời. 

Ngày ấy, tôi đã không giới hạn mức thua lỗ, tôi cũng chưa có nhiều kinh nghiệm chọn những điểm mua rủi ro thấp, chỉ có khả năng phân tích cơ bản là còn tạm được. Bởi vì không giới hạn thua lỗ, nên để chiến thắng sau mỗi lần thất bại, tôi sẽ mất hàng năm trời vì khoản lỗ quá lớn cần rất nhiều thời gian để phục hồi, thậm chí nhiều cổ phiếu còn không bao giờ trở về được giá mua bạn đầu. Kể cả khi bạn đã rất thạo phân tích cơ bản, nhưng nếu chưa có những quy tắc chọn điểm mua bán và quản trị vốn khoa học thì tôi dám chắc thành tích của bạn cũng chỉ năm nay ăn một vài trăm %,, nhưng 1-2-3 năm kế tiếp bạn chỉ lãi nhỏ, hoặc lỗ, hoặc có năm lỗ nặng vì thị trường chung gặp khủng hoảng.

Nhiều người được nhà cố vấn đưa ra lời khuyên mua 4-8 cổ phiếu, khoẻ có, yếu có (một cố vấn giỏi sẽ chọn ra được nhiều cổ phiếu khoẻ hơn là số cổ phiếu yếu). Nhưng sau 1 thời gian danh mục bị lỗ tùm lum, bởi vì những con khoẻ ăn được có 5-10% đã vội bán chốt lãi mất rồi, sau đó mang tiền bán đó đi mua trung bình giá xuống mấy con yếu vì chúng rẻ hơn so với lúc đầu mua, hoặc mang tiền đó đi mua mã khác lại bán khỏe – giữ yếu – mua mới, cuối cùng danh mục còn lại  toàn hàng kẹp thua lỗ. Đó là cách làm ngược, không khoa học, nên thua lỗ là điều tất yếu. Cách làm đúng là phải loại bỏ sớm những cổ phiếu gây thua lỗ, dồn tiền mua thêm các cổ phiếu mới hoặc mua thêm các cổ phiếu mạnh mẽ ở các điểm mua bổ sung rồi giữ cổ phiếu có lãi càng lâu càng tốt miễn là không vi phạm xu hướng và cổ phiếu vẫn liên tục ra KQKD xuất sắc như bạn và cộng đồng đầu tư kỳ vọng.

Ngoài ra, nhiều người mới chơi đã máu lửa đánh chụm tất tay 1 mã, đến khi sai sẽ bị tâm lý rất khó nhận sai cắt lỗ. Nghiêm trọng hơn, nếu cắt lỗ 3 lần liên tiếp ở mức 7% sẽ mất toi tầm 25% tổng tài khoản, 4 lần sai là coi như đi luôn vỡ đòn không còn sức chiến đấu, hoặc có người thì cố gỡ gạc bằng cách dùng đòn bẩy hoặc giao dịch quá mức, hậy quả sao thì khỏi nói cũng hiểu. Việc phân bổ vị thế là rất quan trọng, tỷ trọng tối ưu theo xác xuất thống kê là 25% một cổ phiếu, như vậy khi thua 7% bạn chỉ mất 1.75% tổng tài khoản. Đầu tư tệ lắm thì mua 4 cũng phải ăn 2, và 2 mã ăn thì tỷ lệ chốt phải cover được cho mức cắt lỗ ở các mã thua, chuyển tiền từ mã thua sang mã mới và lại tiếp tục giữ mạnh bán yếu, đây là cách làm giúp vỗ béo cho tài khoản đầu tư. Nếu mua 4 mà thua cả 4 thì bạn phải học lại cách chọn cổ phiếu, nếu cách chọn cổ phiếu không có vấn đề gì thì đó là lúc được nghỉ ngơi, tạm dừng giao dịch chờ thời điểm khác, vì có thể thị trường khi đó không thuân lợi để kiểm tiền, đừng cố kiếm những đồng tiền khó kiếm.

Nói chung, quản lý vị thế, quản lý tiền là một trụ cột cực quan trọng trong đầu tư, nó quyết định tâm lý giao dịch, quyết định hiệu suất tổng thể của chúng ta. Hãy hình dung danh mục đầu tư của chúng ta như một cái giỏ, việc cắt lỗ loại bỏ các vị thế không hiệu quả gây thua lỗ để giới hạn thua lỗ giống như cái hom của cái rỏ vậy, bắt được con cua bỏ vào rỏ, cái hom sẽ đảm bảo những con cua không bò đi mất. Không cắt bỏ những khoản lỗ thì giống như cái rỏ không có hom, mất bao công sức kiếm được đồng lãi thì lại bị những mã yếu kém lấy đi, loay hoay cả năm cuối cùng không bằng gửi tiết kiệm.

Và hãy nhớ rằng quy tắc cắt lỗ chỉ làm việc khi bạn chọn đúng cổ phiếu tiềm năng, chọn đúng điểm mua, các tiêu chí chọn cổ phiếu của bạn chuẩn, và cách đi tiền của bạn đúng đắn, tức là bạn đã xây dựng được một chiến lược giao dịch đúng đắn. Nếu không có chiến lược đúng, việc cắt lỗ triền miên sớm muộn sẽ làm bạn cháy tài khoản, còn chết nhanh hơn việc nắm giữ một cổ phiếu kém cỏi đang trên đường tìm đáy mới.

Trường hợp nào không cần cắt lỗ?

Cũng có trường hợp không cần thiết phải cắt lỗ, đó là khi bạn có số vốn quá ít mà muốn tích tụ tài sản theo kiểu bỏ heo đất. Ví dụ bây giờ bạn lĩnh lương được 20 triệu, sau chi tiêu bạn còn 5 triệu để dành tiết kiệm, nhưng không muốn gửi ngân hàng. Lúc này bạn có thể mang 5 triệu đó đi mua một cổ phiếu Blue chip làm ăn hiệu quả, xu hướng ngành còn tốt, chí ít là trong dăm ba năm tới không lo bị gặp khó khăn. Tháng sau bạn tiếp tục mang phần tiền tiết kiệm đó đi mua cổ phiếu này, cứ như thế năm này qua năm khác, đến một năm nào đó, tại vùng đỉnh thị trường năm đấy, bạn nhìn lại khoản đầu tư tích luỹ tài sản của mình, chắc chắn khoản đầu tư của bạn sẽ hơn gửi tiết kiệm. Cách đầu tư theo kiểu “Bịt tai chộm chuông” này có nhiều điểm yếu, vì bỏ qua những phần khó là quản trị rủi ro, quả lý danh mục. Tuy nhiên, trong 1 chu kỳ kinh tế từ lúc thoát đáy khủng hoảng tới đỉnh bong bóng thì những cổ phiếu vốn hóa lớn tốt nhất luôn có 2 sóng tăng giá mạnh, kết hợp với nhận cổ tức và chia thưởng cổ phiếu… thì mức lãi sẽ đạt hơn gửi tiết kiệm khá nhiều, dù không phải là cách đầu tư hay nhất nhưng dễ làm, phù hợp với các nhà đầu tư không chuyên. 

Hãy hiểu rằng cách này chỉ áp dụng với những cổ phiếu lớn, có vị thế vững chắc, 5-10 thậm chí 20 năm sau DN đó vẫn sống khoẻ, cổ tức chia cho bạn vẫn đều đặn. Lấy ví dụ các ngân hàng, nền kinh tế của chúng ta đang bứt phá rất mạnh tương lai 10 năm tới sẽ còn phát triển rất nhiều, quy mô tín dụng sẽ không ngừng mở rộng, chắc chắn đầu tư kiểu bịt tai chộm chuông vào nhóm này không thua được, sẽ có lãi khá hơn tiết kiệm nhiều. Đừng mua cổ phiếu vốn hóa nhỏ hơn theo chiến lược này, có thể bạn sẽ mất sạch tiền vì chọn nhầm, việc chọn DN nhỏ đi được đường dài đỏi hỏi phải có kinh nghiệm rất nhiều năm. 

Ngoài ra, các đầu tư này cũng rất khó thực hiện vì khi thị trường chứng khoán đang tăng tốt, bạn sẽ không gặp vẫn đề gì khi  giải ngân mua tích lũy, nhưng nếu thị trường gặp đợt điều chỉnh trung hạn vài tháng, hoặc điều kiện kinh tế bất ngờ bị thay đổi… thì bạn dễ dàng bị trôi dạt phong cách, không dám giải ngân theo kế hoạch mà hay phát sinh tâm lý muốn chờ giá rẻ nhất mua một thể, hoặc có thể sợ quá mang cổ phiếu đã tích lũy được từ trước tới giờ ra cắt lỗ. Thực sự không có phương pháp nào dễ dàng để kiếm tiền từ chứng khoán cả, kể cả phương pháp tích sản này cũng không.

Trong trường hợp bạn có số vốn lớn hơn đáng kể, tầm một vài tỷ, không muốn gửi tiết kiệm, nhưng lại không muốn học cách đầu tư nghiêm túc và khoa học thì thua lỗ, mất mát, đau khổ… sẽ là chuyện sớm hay muộn thôi.